chat-altchatcrossloginquestion-circlesearchsmileystarthumbup-downwarning
Vlaanderen
Contacteer ons
    Terug naar overzicht Stuur een e-mail

    Stuur een e-mail naar 1700, de informatiedienst voor al uw vragen aan de overheid.
    U ontvangt een kopie van uw bericht.

    Terug naar overzicht Chat met ons
    Uw chatgesprek wordt automatisch gestart zodra er een medewerker beschikbaar is.
    Even geduld, uw positie in de wachtrij wordt bepaald.

    Communicatie tijdens de sperperiode voor verkiezingen

    De sperperiode van ongeveer vier maanden voor de verkiezingen is het meest bekend voor de regels voor de verkiezingscampagnes van politici en partijen. Maar er zijn in die periode ook specifieke regels voor overheidscommunicatie, om te voorkomen dat overheidscommunicatie wordt gebruikt om het imago van een politicus of partij te beïnvloeden.

    Deze regels gelden voor alle overheidscommunicatie die direct of indirect gefinancierd wordt met overheidsgeld.

    Wanneer begint de sperperiode?

    Bij de Vlaamse verkiezingen begint de sperperiode vier maanden voor de verkiezingen (wet van 19 mei 1994, art 5 §1). Voor de regionale verkiezingen van 26 mei 2019 begint de sperperiode dus op 26 januari 2019.

    Bij de lokale verkiezingen voor gemeente-, provincie- en districtsraden geldt het Lokaal en Provinciaal Kiesdecreet, dat de sperperiode definieert als de periode van 1 juli van een verkiezingsjaar tot en met de dag van de verkiezingen of, in geval van buitengewone verkiezingen, van de dag van de oproeping van de kiezers tot en met de dag van de verkiezingen. (art. 2, 5°). Voor de lokale verkiezingen van 14 oktober 2018 begon de sperperiode dus op 1 juli 2018.

    Communicatie van de Vlaamse overheid tijdens sperperiodes

    Het decreet voor de controle op de "regeringsmededelingen" en de normen voor de Vlaamse overheidscommunicatie in het Bestuursdecreet blijven gelden tijdens de sperperiode.  

    Omdat elk gewest en elke gemeenschap in België een eigen controleorgaan heeft om politiek misbruik van overheidscommunicatie te voorkomen, sluiten de negen parlementvoorzitters bij verkiezingen ook een protocolakkoord af, ook bij lokale verkiezingen. Daarin stellen ze voor om één interpretatie te geven aan de bepaling “het persoonlijke imago van een parlementsvoorzitter of een lid van de regering of het imago van een politieke partij te verbeteren”. De autonome appreciatiebevoegdheid van elk controleorgaan blijft wel gerespecteerd.

    De krachtlijnen van het  protocolakkoord voor de verkiezingen van 26 mei 2019 zijn:

    • Terughoudend zijn. Bijvoorbeeld: campagnes worden uitgesteld, tenzij ze een weerkerend karakter hebben of aan specifieke of vaste data gebonden zijn (bv. dag van, week van). De campagne moet altijd informatief en objectief zijn.
    • Alle overheidscommunicatie moet gedepersonaliseerd zijn: de functie van een minister mag worden vermeld, maar niet zijn of haar naam, afbeelding of handtekening. (Ook niet in campagnes met weerkerend karakter.)
    • Op websites van overheidsdiensten mogen geen nieuwe foto's van ministers worden geplaatst.

    Persberichten mogen wél de naam of afbeelding van de minister bevatten. Ook persconferenties mogen gewoon doorgaan.

    Enkele veelgestelde vragen over communicatie van de Vlaamse overheid tijdens de sperperiode

    De antwoorden op deze vragen zijn gebaseerd op de praktijkervaring van het team Communicatiebeleid van het Departement Kanselarij en Bestuur. Enkel de Controlecommissie op de Regeringsmededelingen is bevoegd om te beoordelen of een communicatie-initiatief (partij)politiek neutraal is.

    • Mag een minister het voorwoord schrijven van een publicatie van de Vlaamse overheid of een gesubsidieerde organisatie die verschijnt tijdens een sperperiode? Tijdens een sperperiode mag een minister een publicatie die (mee) betaald wordt door de Vlaamse overheid in elk geval enkel tekenen met zijn titel (Vlaams minister van…). Het is nog beter om tijdens de sperperiode geen voorwoord van een minister in publicaties op te nemen. Buiten de sperperiode mag een voorwoord van een minister volgens het bestuursdecreet als dat informatief relevant is, dus als de publicatie gaat over het beleid van de Vlaamse overheid. Gaat de publicatie eerder over de dienstverlening van de overheid, dan is dat minder evident. Hou ook buiten de sperperiode een eventuele foto bij het voorwoord altijd bescheiden.
    • Mag een minster een voorwoord schrijven voor een boek, brochure, krantenkatern… van een organisatie zonder enige financiële band met de Vlaamse overheid? In principe wel, als de Vlaamse overheid op geen enkele manier mee betaalt. Toch is het beter om ook hiermee voorzichtig te zijn tijdens sperperiodes. De minster krijgt die vraag immers niet als privépersoon, maar net omdat hij minister is met een bepaalde bevoegdheid. Zorg er zeker voor dat het voorwoord niet voor verwarring kan zorgen, dat het niet lijkt alsof de inhoud van bijvoorbeeld het hele krantenkatern of de brochure communicatie is van de Vlaamse overheid.
    • Mag een bestaande brochure van de Vlaamse overheid die getekend is door een minister verder verspreid worden tijdens de sperperiode? Ja, dat mag. Het zou niet redelijk zijn dat een al gedrukte oplage van een publicatie waar vraag naar is, moet blijven liggen. Die publicatie mag verspreid worden op vraag van de doelgroep. Als er een herdruk nodig is vlak voor of tijdens de sperperiode, is het wel veiliger om de publicatie te depersonaliseren (enkel tekenen met titel). 

    • Mag een minister tijdens de sperperiode vanuit zijn functie brieven of mails sturen naar een beperkt publiek? Ook brieven en mails naar een beperkt publiek (bijvoorbeeld een brief naar alle scholen, een mail naar alle cultuurinstellingen, ...) vallen onder de definitie van 'overheidscommunicatie' en kunnen in principe tijdens de sperperiode enkel 'gedepersonaliseerd'. Er is wel een verschil met dossiergebonden brieven,  bijvoorbeeld over de toekenning van een subsidie. Zeker als het juridisch nodig is, is de naam en handtekening van de minister daar wel op zijn plaats.

    • Mag een minister als spreker optreden op een studiedag waarop de resultaten worden voorgesteld van een onderzoek dat in zijn opdracht gevoerd werd? Mag hij ook uitnodigen voor die studiedag?  Ja, een minister mag tijdens de sperperiode ook deelnemen aan evenementen of studiedagen, en er als spreker optreden. De uitnodigingen gaan tijdens de sperperiode het best uit van de administratie.

    • Mag een minister meedoen aan spelprogramma's of human interest-programma's op radio of tv die tijdens de sperperiode worden uitgezonden? De zenders hebben hun eigen deontologie voor het uitnodigen van politici in de periode voor de verkiezingen. 

    • Mag een minister tijdens de sperperiode persberichten sturen of een persconferentie geven? Persconferenties of persberichten mogen gewoon doorgaan. De pers beoordeelt immers zelf wat ze schrijft of toont. De persconferenties en persberichten moeten wel gaan over het beleid van de Vlaamse Regering of de minister als Vlaams minister, dus niet over partijstandpunten of het verkiezingsprogramma. 

    • Mogen in personeelsbladen, nieuwsbrieven, magazines van de Vlaamse overheid, … namen genoemd worden van beleidsverantwoordelijken en interviews met ministers verschijnen? Gebruik ook in magazines, nieuwsbrieven en personeelsbladen tijdens de sperperiode alleen de titel van de minister, geen naam of foto's. Wat zeker niet kan tijdens de sperperiode is een voorwoord of kaderstukje van een mandataris in een nieuwsbrief of magazine van de Vlaamse overheid. 

    • Er vindt tijdens de sperperiode een themadag plaats voor het grote publiek, georganiseerd door een vijftal verenigingen samen met de Vlaamse overheid. Er wordt rond die dag ook communicatie gevoerd. De organisatoren kopen onder andere mediaruimte aan in een speciaal katern in een aantal kranten. Mag de bevoegde minister ook geïnterviewd worden?  Neen. De Vlaamse overheid koopt (mee) mediaruimte aan: het gaat dus om communicatie van de Vlaamse overheid. Hier is het niet evident dat 'de pers zelf beoordeelt wat ze schrijft of toont' (zie hoger). 

    • Moeten namen of foto's van ministers tijdens de sperperiode verwijderd worden van bestaande websites van de Vlaamse overheid?  De normen voor de Vlaamse overheidscommunicatie, die ook buiten de sperperiode gelden, sluiten inderdaad niet uit dat en namen of foto's van beleidsverantwoordelijken voorkomen op Vlaamse overheidswebsites, maar dat moet wel informatief relevant zijn en bescheiden gebeuren. Tijdens de sperperiode mag er alleen één portretfoto staan van een minister op de pagina die hem voorstelt, op vlaanderen.be. Andere foto's op andere sites mogen blijven staan. Nieuwe foto's van ministers mogen niet.

    • Mogen er op sites of sociale media van de overheid tweets of facebookposts verschijnen met namen of foto's van ministers?Neen, het depersonaliseren geldt voor alle overheidskanalen, ook voor sociale media.
    • Mag een gesubsidieerde organisatie communiceren met het opschrift: 'Met steun van X,  Vlaamse minister van Y'? Neen, gesubsidieerde organisaties maken die steun duidelijk door het logo 'Vlaamse overheid' te gebruiken, volgens de huisstijlregels. 

    • Mag een adviseur van een Vlaamse minister die opkomt voor de verkiezingen, in zijn eigen verkiezingscommunicatie vermelden dat hij voor die minister werkt? Ja, maar daarbij mag de adviseur in kwestie uiteraard geen overheidsmiddelen of -kanalen gebruiken, zoals bijvoorbeeld briefpapier of omslagen van het kabinet van de minister. Gezien de eigen verkiezingscommunicatie van die adviseur geen overheidscommunicatie is, valt ze verder niet onder de regels voor overheidscommunicatie. Ze valt wel onder de regelgeving voor verkiezingsuitgaven.

    Controle op verkiezingscampagnes

    Wie een verkiezingscampagnes voert, moet tijdens de sperperiode van vier maanden voor de verkiezingen strikte regels volgen. De individuele kandidaten, de lijsten en de politieke partijen mogen enerzijds niet meer besteden dan toegelaten is bij wet, anderzijds mogen een aantal campagnemiddelen niet worden gebruikt: gadgets, commerciële reclameborden of affiches, commerciële telefooncampagnes, commerciële spots op radio, tv en in de bioscoop, niet-commerciële reclameborden en affices groter dan 4m².

    Voor de verkiezing van het Vlaams Parlement zijn de regels vastgelegd in de wet van 19 mei 1994 tot regeling van de verkiezingscampagne en tot beperking en aangifte van de verkiezingsuitgaven voor de verkiezingen van het Vlaams Parlement, het Waals Parlement, het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap, alsmede tot vaststelling van de toetsingsnorm inzake officiële mededelingen van de overheid.

    De controle van de verkiezingsuitgaven is geregeld in het decreet van 7 mei 2004 houdende regeling van de controle van de verkiezingsuitgaven en de herkomst van de geldmiddelen voor de verkiezing van het Vlaams Parlement. De controle is toevertrouwd aan de Vlaamse Controlecommissie voor de Verkiezingsuitgaven

    Voor de federale parlementsverkiezingen geldt de wet van 4 juli 1989 betreffende de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven voor de verkiezingen van de federale kamers, waarop wordt toegezien door de federale Controlecommissie voor Verkiezingsuitgaven

    De controle op de verkiezingsuitgaven bij de verkiezingen voor provincies en lokale besturen is geregeld in het decreet houdende de organisatie van de lokale en provinciale verkiezingen (artikel 190 en volgende).

    Enkel de controlecommissies of de Raad voor Verkiezingsbetwistingen kunnen uitspraken doen over verkiezingsuitgaven. De Vlaamse  Regering of de administratie kunnen geen commentaren of richtlijnen ter beschikking stellen. 

    Extra regels voor regeringsmededelingen op de VRT

    Tijdens de sperperiode gelden er ook nog specifieke regels voor regeringsmededelingen op de VRT. Twee maanden voor de verkiezingen kan een regeringsmededeling alleen worden uitgezonden in geval van hoogdringendheid.

    Media leggen zichzelf regels op

    Media leggen zichzelf tijdens sperperiodes ook vaak extra regels op.

    Bij de VRT gaat een sperperiode in op 8 april 2019. Vanaf dan kunnen politici alleen nog te gast zijn in programma’s van de VRT Nieuwsdienst. Vanaf 11 maart al mogen er geen politici of verkiezingskandidaten meer in spelprogramma's, wel nog in infotainment en interviewprogramma's.

    Bij VTM kunnen politici vanaf zes weken voor de verkiezingen alleen nog te gast zijn in nieuwsprogramma's of in entertainmentprogramma's van een dergelijke maatschappelijke relevantie dat een minister erin belangrijk is.

    Contact 

    Vragen over communicatie van de Vlaamse overheid: marijke.vrijders@vlaanderen.be of veerle.vandevelde@vlaanderen.be