chat-altchatcrossloginquestion-circlesearchsmileystarthumbup-downwarning
Vlaanderen
Contacteer ons
    Terug naar overzicht Stuur een e-mail

    Stuur een e-mail naar 1700, de informatiedienst voor al uw vragen aan de overheid.
    U ontvangt een kopie van uw bericht.

    Terug naar overzicht Chat met ons
    Uw chatgesprek wordt automatisch gestart zodra er een medewerker beschikbaar is.
    Even geduld, uw positie in de wachtrij wordt bepaald.

    Onze superdiverse samenleving is een mix van traditionele, nieuwe en niet-Belgen, van verschillende leeftijden en opleidingsniveaus, met verschillende gewoontes, religies, talen, overtuigingen, digitaliseringsprofielen, houdingen tegenover de overheid, een verschillend mediagebruik, ... Hoe communiceer je als overheid in zo'n diverse samenleving? Op deze pagina vind je interessante tools, boeken, presentaties en links.

    Iedereen aanspreken of een specifieke doelgroep kiezen? 

    Iedereen aanspreken: diversiteitscommunicatie

    Met diversiteitscommunicatie kies je voor een zo groot mogelijke doelgroep. Je baseert je communicatie op wat we als mensen allemaal gemeen hebben. Zo spreek je zoveel mogelijk mensen aan. Hoe groot onze verschillen ook zijn, we hebben veel gemeenschappelijk. Alle ouders willen bijvoorbeeld een goede toekomst voor hun kinderen. Alle buurtbewoners willen leefbare straten. Iedereen wil graag gezond blijven. 

    Alle overheidscommunicatie zou diversiteitscommunicatie moeten zijn. Gebaseerd op wat ons bindt en met slogans, beelden en teksten waar iedereen zich kan in herkennen.

    Een specifieke doelgroep kiezen: als maatwerk nodig is

    Soms heb je naast de brede diversiteitscommunicatie ook communicatie nodig op maat van bepaalde doelgroepen. Dat is het geval als een bepaald verschil met de ruime doelgroep te groot is. 

    De tools, boeken, presentaties en links die je vindt op deze pagina zijn zowel relevant voor diversiteitscommunicatie als voor communicatie op maat van specifieke doelgroepen.

    Basiswerken over inclusieve communicatie

    Boek: Inclusieve communicatie - Alles wat je moet weten om een divers publiek te bereiken

    Hanan Challouki is een pionier in inclusieve marketing en communicatie, eerst met het platform Mvslim en het communicatiebureau Allyens, nu met haar agency Inclusified. Haar boek Inclusieve communicatie zet je op weg. Op de site van Flanders DC lees je alvast 8 tips van Hanan Challouki over inclusieve communicatie.

    Boek: Diversiteitscommunicatie - verbindende communicatie en marketing

    Diversiteitscommunicatie - verbindende communicatie en marketing van Ingrid Tiggelovend bevat praktische tips en tricks, maar ook strategische aanbevelingen voor een diversiteitsbewust communicatiebeleid. Zonder een doordacht en consequent beleid lukt het namelijk niet. De publicatie is onder andere gebaseerd op de resultaten van een lerend netwerk dat Studio Sesam opzette met communicatiemedewerkers van de Vlaamse overheid.

    Het lukt niet zonder een echt diversiteitsbeleid 

    Presentatie: een echt diversiteitsbeleid als voorwaarde voor authentieke communicatie  

    Diversiteit op de VRT bespeelt minstens zes thema’s en de kruispunten daarvan: migratie, geslacht, handicap, ouderen, mensen in armoede, geaardheid. De projectaanpak met actieplannen, meten en evalueren maakt dat het resultaat stilaan zichtbaar wordt. Een grondige aanpak is de voorwaarde om geloofwaardig te communiceren. Als je het niet meent en alleen voor de schijn wat nieuwe prentjes kiest, dan val je door de mand. Een echt beleid als basis voor authentieke communicatie dus. 

    Geertje De Ceuleneer (coördinator en beleidsadviseur diversiteit VRT), gaf op 26 november 2020 de presentatie Een echt diversiteitsbeleid voor authentieke communicatie.

    Leer je doelgroep beter kennen

    Raamovereenkomsten voor communicatie- en gedragsonderzoek

    Als je je doelgroepen niet begrijpt, bereik je ze niet. Je kan al een heel eind ver komen met desk research, en vooral door zelf in contact te komen met je doelgroepen in al hun diversiteit of specificiteit.

    Je kan ook focusgroepsgesprekken organiseren, diepte-interviews doen, enquêtes afnemen, persona's opstellen en gebruiken, ... Een onderzoeksbureau inschakelen kan onder andere via de raamovereenkomst voor communicatieonderzoek.

    Er is ook de raamovereenkomst voor gedragsonderzoek, gedragsinzichen en gedragsbeïnvloeding.

    En je leest hier meer over de diverse invalshoeken op hoe je het gedrag van burgers kunt onderzoeken. 

    Onderzoekstechniek: Grootschalig luisteren

    Een interessante onderzoekstechniek om een heel diverse doelgroep te bevragen is grootschalig luisteren, door experten als "beter dan survey" bestempeld.

    Online tool: Bridging the gap - kijk over het muurtje van je eigen referentiekader

    De Arteveldehogeschool ontwikkelde de tool Bridging the gap, waarmee je aan de hand van 100 persona je doelgroep verkent. Hoe beleven ze hun identiteit? Hoe is hun houding tegenover de overheid? Welke media gebruiken ze? Welke waarden hebben ze? Hoe nemen ze beslissingen?

    Als je meer zicht hebt op hoe je doelgroep denkt en handelt, kan je tips van experts gebruiken om je communicatiestrategie verder te ontwikkelen.

    Checklist inclusieve communicatie en gespreksleidraad focusgroep

    Hoe evalueer je hoe 'inclusief' je digitale en gedrukte communicatiemiddelen zijn? Samen met Brusselse partners ontwikkelden de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) en Thomas More hogeschool een methodiek. Een checklist hielp om de communicatieproducten te screenen op allerlei indicatoren. Daarnaast organiseerden ze groepsgesprekken met de doelgroepen. Met de resultaten gaan de VGC en andere Brusselse organisaties aan de slag om hun communicatiekanalen nog inclusiever te maken. De methodiek is ook beschikbaar voor andere organisaties. Zie: https://www.vgc.be/subsidies-en-dienstverlening/samenleven/toegankelijke-communicatie 

    Presentatie_hoe_toegankelijk_is_je_communicatie_in_een_diverse_samenleving_Ilse_Thyssen_20201201.pdf

    Presentatie_hoe_toegankelijk_is_je_communicatie_in_een_diverse_samenleving_Eric_Goubin_20201201.pdf

    Presentatie_hoe_toegankelijk_is_je_communicatie_in_een_diverse_samenleving_Ludwig_Willaert_20201201.pdf

    Presentatie_hoe_toegankelijk_is_je_communicatie_in_een_diverse_samenleving_Yao_Issifou_20201201.pdf

    Presentatie: hoe haal je de beste resultaten uit focusgroepen? 

    Diversiteitsmarketingbureau TransCity uit Rotterdam heeft sinds haar oprichting in 2003 bijna 200 focusgroepen georganiseerd met biculturele Nederlanders, en soms ook biculturele Belgen. TransCity deed dat voor overheidsorganisaties, waaronder de Koninklijke Luchtmacht, de Belastingdienst en de gemeenten Rotterdam en Den Haag, maar ook voor grote merken als Pepsi, Heineken, Rabobank, GWK Travelex, BASE Company, Unilever en nog veel meer.

    Hoe pak je de werving van respondenten aan? Met welke gespreksleiders behaal je de beste resultaten? Waarom kies je soms voor focusgroepen, en soms voor één-op-één gesprekken? Wanneer praat je met gemengde groepen qua etnisch-culturele  achtergronden, en wanneer niet? Stel je soms ook groepen samen die alleen uit vrouwen of alleen uit mannen bestaan? Hoe garandeer je dat je  vragen stelt die aansluiten op de belevingswereld van de gespreksdeelnemers? 

    René Romer en Mahasin Tanyaui (diversiteitsmarketingbureau Transcity) gaven op 24 november 2020 de presentatie Hoe haal je de beste resultaten uit focusgroepen?

    Presentatie: Rotterdam vermijdt onbedoelde vooroordelen in communicatie

    Rotterdam is een van de meest superdiverse steden van Europa. Logisch dat de gemeente Rotterdam wil dat elke Rotterdammer, met welke achtergrond ook, zich herkent in de communicatie. Want alleen dan kan vertrouwen en een duurzaam onderling contact ontstaan. Maar gebeurt dat ook? Spreken we elke burger wel met evenveel respect aan?

    Om die vraag te beantwoorden is in 2019 onderzocht hoe de gemeentediensten Rotterdammers in beeld brengen, of populair gezegd ‘framen’. Zo werden er honderden gemeentelijke communicatie-uitingen onder de loep genomen: van socialmediapagina’s tot stadskranten, van campagnes tot speeches. Vervolgens ging de gemeente het gesprek hierover aan met een groep Rotterdammers.

    De uitkomst? Hoe goed onze intenties ook zijn, onbedoeld communiceren we te vaak vanuit onze eigen leefwereld, inclusief de onbewuste vooroordelen die we allemaal hebben. Is dit uit te bannen? 

    Carola de Vree-van Wagtendonk (hoofd Communicatie gemeente Rotterdam) en René Romer (diversiteitsmarketingbureau Transcity) gaven een presentatie op 20 november 2020.

    Presentatie_studiesessie_onbedoelde_vooroordelen_Carola_DeVree_Rene_Romer_20201120.pdf

    Communiceer laagdrempelig en toegankelijk

    Webpagina: toegankelijk communiceren (duidelijke taal, laaggeletterdheid, meertaligheid, beeldvorming, ...)

    Hoe telefoneer ik met een anderstalige? Hoe ondersteun ik mijn boodschap met beelden en pictogrammen? Atlas integratie & inburgering Antwerpen bundelde veel expertise over toegankelijk communiceren. op https://www.diversiteitspraktijk.be/themas/toegankelijk-communiceren

    Webpagina: toegankelijke websites en apps

    Het internet is dé toegangspoort geworden voor een stroom aan informatie en tal van diensten. Websites en apps van de Vlaamse overheid moeten toegankelijk zijn. Die toegankelijkheid is voor velen onmisbaar, en voor iedereen nuttig. Hoe maak je jouw site of app toegankelijk?

    Boek: digitale of analoge media? 

    De befaamde digitale kloof is één reden om niet alleen digitale media in te zetten. Er zijn er nog. Elk medium en ieder kanaal heeft andere eigenschappen, voor- en nadelen. Een divers publiek aanspreken betekent ook diverse kanalen inzetten, analoog en digitaal. 

    Analoog of digitaal? Inclusief communiceren in de internetsamenleving? van Eric Goubin (Politeia, 2015)

    Tool: 10 (digitale) mediaprofielen

    Wil je werken aan digitale inclusie, dan moet je rekening houden met alle profielen in je doelpubliek. Het Vlaams Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid (Mediawijs) goot de meest voorkomende manieren waarop mensen omgaan met media en digitale technologieën in 10 mediaprofielen. Ofwel: 10 mediadieren met elk hun eigen trekjes. Mediawijs biedt een mediaprofieltest aan en 3 werkvormen om met de mediaprofielen aan de slag te gaan in jouw organisatie:  mediawijs.be/nl/mediaprofielen.

    Gebruik inclusieve taal

    Soms ben je onzeker als je mensen met een handicap of met een migratieachtergrond wil benoemen of aanspreken. Of er zijn woorden over seksuele geaardheid en identiteit die niet helemaal duidelijk zijn. Soms ben je voorzichtig omdat je iemand niet wil kwetsen. Er zijn zoveel nieuwe woorden opgedoken, en andere woorden zijn alweer verouderd of worden als kwetsend ervaren.

    Woordenlijst divers woordgebruik bij de VRT

    Deze lijst kan je helpen om begrippen te duiden en je woorden zo precies mogelijk te kiezen: https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/

    Dossier en woordenlijst inclusief taalgebruik

    Welke woorden gebruiken we als we het hebben over wit en zwart, genderdiversiteit of mensen met een beperking? Wie vandaag regels voor inclusief taalgebruik zoekt, komt in een kluwen van adviezen terecht. Met dit dossier probeert contentbureau JaJa helderheid te brengen: https://jaja.be/nl/dossier-inclusief-taalgebruik

    Woordenlijst seksuele gezondheid

    Sensoa heeft een woordenlijst gemaakt om respectvol te spreken over seksuele gezondheid en over mensen met hiv of aids: Taaltips over hiv en seksuele gezondheid | Sensoa

    Begrijp de multiculturele samenleving

    Brochure: Etnocommunicatie - communiceren met een multicultureel publiek

    Deze publicatie van de Vlaamse overheid dateert alweer van 2005, maar ze bevat nog steeds interessante inzichten. Goed bruikbaar als je wil communiceren met specifieke doelgroepen van mensen van buitenlandse herkomst. Etnocommunicatie - communiceren met een multicultureel publiek. 

    Boek: Etnomarketing - het vertrouwen van de nieuwe consument

    Rachid Lamrabat schreef dit boek vooral voor bedrijven, maar het komt ook van pas bij overheidscommunicatie. Etnomarketing - het vertrouwen van de nieuwe consument.

    Boek: wat is superdiversiteit?

    Een basiswerk voor wie wil begrijpen wat superdiversiteit betekent: Superdiversiteit - hoe migratie onze samenleving verandert van Dirk Geldof.

    Presentatie: praktijkvoorbeelden Free Hands en Muslinked

    Adelkarim Bellafkih is ingenieur bij het Agentschap Wegen en Verkeer, maar ook oprichter van Free Hands en Muslinked. 

    • Free Hands stimuleert kinderen en jongeren om te presteren op school.
    • Muslinked is een professioneel netwerk waar minderheden professioneel zichtbaar worden en als rolmodel optreden. 

    Abdelkarim Bellafkih  gaf op 12 november 2020 de presentatie Communiceren in een superdiverse samenleving.

    Bereik ook mensen in armoede 

    Online draaiboek: Communiceren met mensen in armoede

    Als je je communicatie beter afstemt op de noden van mensen in armoede, maak je tegelijk betere communicatie voor iedereen. Dat is de filosofie van het online draaiboek In vijf stappen communiceren met mensen in armoede.

    Het communicatiedraaiboek loodst je met een sociale marketingaanpak doorheen de verschillende stappen van het communicatieplanningsproces. Het leert je ook wanneer je feedback van mensen in armoede nodig hebt om je communicatie ook voor hen toegankelijk te maken. 

    De Vlaamse Regering nam op 10 februari 2012 akte van dat draaiboek en van een aantal maatregelen om de communicatie met armen structureel te verbeteren. De communicatieverantwoordelijken en de aandachtsambtenaren armoede werken daarvoor in tandem. Ze screenen de beleidsvoornemens, detecteren communicatiegevoelige dossiers en doorlopen een communicatieplanningsproces volgens een vaste workflow.

    Communiceer genderbewust 

    Publicatie: de genderdimensie in communicatie

    De federale overheid heeft een publicatie over de genderdimensie in communicatie. Die toont aan de hand van concrete voorbeelden en tools hoe onbewuste genderstereotypes in communicatie kunnen vermeden worden en hoe de genderdimensie kan geïntegreerd worden in elke stap van een communicatieproject.

    Ook interessant 

    Expertendatabank: vraag niet steeds dezelfde expert

    Vrouwen, mensen met een andere herkomst, transgenders en mensen met een handicap komen zelden aan bod in de media. Als ze dan toch in de media verschijnen, gaat het nog al te weinig over hun expertise. In de Expertendatabank van het team Gelijke Kansen vind je gegevens van honderden experts. Ze maken deel uit van de genoemde groepen en zijn gespecialiseerd in een welomschreven en duidelijk afgelijnd vakgebied.