chat-altchatcrossloginquestion-circlesearchsmileystarthumbup-downwarning
Vlaanderen
Contacteer ons
    Terug naar overzicht Stuur een e-mail

    Stuur een e-mail naar 1700, de informatiedienst voor al uw vragen aan de overheid.
    U ontvangt een kopie van uw bericht.

    Terug naar overzicht Chat met ons
    Uw chatgesprek wordt automatisch gestart zodra er een medewerker beschikbaar is.
    Even geduld, uw positie in de wachtrij wordt bepaald.

    Handgift

    Een handgift is een gift van hand tot hand waarbij de eigendom door afgifte wordt verkregen door de begunstigde die de gift op zijn beurt met uitdrukkelijke bewoordingen ook aanneemt.

    De handgift is onherroepelijk (art. 894 Burgerlijk Wetboek): eens gegeven, altijd gegeven maar er is de wettelijke bepaling die bij het niet vervullen van de overeengekomen voorwaarden, de mogelijkheid tot terugvorderen geeft.

    Ontvangt u archief van een private instelling?

    Dat kan!

    Hoewel er bij een handgift in principe geen overeenkomst nodig is, wordt ten stelligste aangeraden om toch een verklaring op te maken.

    De verklaring bewijst het bestaan van de handgift waardoor er geen discussie meer kan zijn over de oorsprong van de geschonken archiefdocumenten. Zonder een geschrift kunnen erfgenamen bij de erfenis van de schenker opperen dat de archiefdocumenten enkel in bewaring werden gegeven.

    De overeenkomst

    Zodra de bewaargever de archieven heeft overhandigd, wordt een verklaring en een overdrachtslijst opgemaakt.

    De kenmerken van de verklaring:

    • de gegevens van de beide partijen. Hiervoor wordt nagekeken welke orgaan bevoegd is bij de organisatie om een handgift als vorm van een schenking te aanvaarden.
      • Bij de gemeente: de Gemeenteraad (Gemeentedecreet, art. 43 §2, 13°).
      • Bij de vereniging: kijk de statutaire bepalingen van de vereniging na, specifiek de werking van de raad van bestuur.
    • de duur wordt niet opgenomen gezien er permanent afstand wordt gedaan van het geschonkene.
    • de beschrijving van de geschonken stukken.
    • de voorwaarden van de handgift afgesproken tussen beide partijen, zoals bijvoorbeeld:
    • Afspraken i.v.m. de locatie van de archieven:
      • de archiefdocumenten moeten in de bewaarplaats van de bewaarnemer berusten
    • Afspraken i.v.m. raadpleging door derden:
      • de archiefdocumenten komen in aanmerking voor wetenschappelijke toegang
      • het archief kan pas toegankelijk worden na een aantal jaar vanwege de bescherming van gevoelige persoonsgegevens
    • Afspraken i.v.m. hergebruik en i.v.m. rechten van derden:
      • het archief wordt niet gebruikt voor tentoonstellingen of commerciële doeleinden
      • de bewaargever dient de archiefdocumenten ter plaatse te kunnen raadplegen of op eigen risico en kosten te ontlenen naar zijn domicilie
      • Er geldt auteursrecht op de stukken. De auteur dient steeds worden vermeld bij publicatie van het archief.

    De risico's

    Aan een handgift, zelfs met een verklaring, is een aantal risico’s verbonden.

    Indien de schenker binnen de drie jaar na de handgift zou overlijden, kunnen de nabestaanden deze handgift aanvechten. Dit betekent dat de begunstigde schenkingsbelasting (voor de registratie) én successierechten (voor de erfenis) moet betalen om deze handgift te kunnen behouden.

    Deze kosten kunnen gedeeltelijk worden vermeden indien de akte wordt geregistreerd via een vrijwillige registratie op het registratiekantoor (zonder notariële tussenkomst). Bij zulk een registratie wordt de schenkingsbelasting nog steeds betaald, maar vallen de successierechten weg bij een eventueel overlijden van de schenker binnen de drie jaar. Bij zeer waardevol archief kan een vrijwillige registratie dan ook een (goedkoper) alternatief zijn dan de opmaak van een notariële akte.

    Bij het registratiekantoor

    Bij een registratie in het registratiekantoor dient u een geschrift kunnen voorleggen die het bestaan van de handgift bevestigt.

    Dit geschrift dient volgende verklaringen te bevatten :

    • een verklaring omtrent de fiscale woonplaats van de schenker;
    • een verklaring omtrent de verwantschapsband tussen de schenker en de begiftigde;
    • een verklaring omtrent de verkoopwaarde van de geschonken goederen.

    Aan dit geschrift zal een gemeente nog de volgende stukken toevoegen: de intentieverklaring van de schenker en de notulen van de gemeenteraad waarin de handgift wordt aanvaard.

    Bij de gemeente

    Het Gemeentedecreet bepaalt dat elke schenking – en dus ook een handgift – enkel definitief is na een gunstige beslissing door de Gemeenteraad. (Art. 43 §2, 13° Gemeentedecreet) Dit is in tegenstrijd met wat een handgift typeert, namelijk het feit dat er afstand wordt gedaan van het goed bij het overhandigen aan de andere partij waarbij deze uitdrukkelijk aanvaard. In principe zou een handgift snel moeten kunnen worden afgehandeld maar doordat de handgift voorgelegd moet worden aan de Gemeenteraad en vaak deze dossiers gebundeld worden (bv. halfjaarlijks), gaan er in het slechtste geval een 6-tal maanden over om een handgift in orde te krijgen.

    Een mogelijke oplossing ligt in het gebruik van een intentieverklaring, waarin de schenker aangeeft dat hij archief wenst over te dragen aan de gemeente. De archivaris kan als tussenpersoon met de schenker onderhandelen over de eventuele voorwaarden, zoals over de locatie van de archieven, de raadpleging door derden, hergebruik, auteursrecht, … en wordt het dossier voorgelegd aan de gemeenteraad. Op deze manier heeft de Gemeenteraad de kans om zich over de aanvaarding uit te spreken en deze al dan niet te aanvaarden op basis van correcte en afgestemde informatie.

    Als de gemeenteraad haar goedkeuring heeft verleend, kan de eigenlijk overhandiging van de stukken worden gepland. De voorwaarden die in de intentieverklaring werden afgestemd, worden in een schriftelijke verklaring gegoten waarbij een lijst van geschonken stukken wordt gevoegd. Deze verklaring wordt ondertekend nadat de materiële overdracht is gebeurd. Belangrijk hierbij is dat beide partijen een ondertekend exemplaar hebben waarin de afgesproken voorwaarden zijn opgenomen.

    Ontvangt u archief van een overheidsinstelling?

    Er kan geen handgift van een overheidsinstelling worden aangenomen.
     
     
    Overheidsinstellingen kunnen hun archieven niet schenken, aangezien ze tot het openbaar domein behoren en onvervreemdbaar zijn.
     
    Overheidsarchieven kunnen enkel in bewaring worden gegeven.

    Waarom niet kiezen voor een klassieke schenking?

    Een schenking moet aan bepaalde voorwaarden voldoen:

    • Registratie gebeurt via een notariële akte (art. 931 Burgerlijk Wetboek)
    • Er moet een schatting van de goederen worden gemaakt (art. 894 Burgerlijk Wetboek)
    • De voorlopige aanvaarding gebeurt door de financieel beheerder. De definitieve aanvaarding gebeurt door de financieel beheerder na aanvaarding door het bevoegde orgaan binnen de organisatie. (26 december 1944, Besluit van de regent) De waarde wordt nadien ingeschreven in de boekhouding.

    Gezien de voorschriften in het Burgerlijk Wetboek de procedure van schenking verzwaren in tijd, in belasting van de personeelsleden (ref. financieel beheerder) en in budget (notariskosten) is een schenking niet altijd om te zetten in de praktijk. 

    Om deze reden wordt er best een risico-analyse gedaan en worden de voor- en nadelen tussen een handgift en een 'klassieke' schenking afgewogen.  Bij een zeer waardevol archief is het bijvoorbeeld wel aangewezen om over te gaan tot een klassieke schenking gezien de risico's bij een overlijden van de schenker binnen de drie jaar na de overhandiging.

    Kan een klassieke schenking met notariële akte nog worden ontbonden?

    Ja - Enkel de erfgenamen kunnen een schenking (gedeeltelijk) ongedaan maken. De twee mogelijke scenario's zijn:

    1. De erfgenamen kunnen de inkorting vorderen indien door een schenking het beschikbaar gedeelte (zie art. 913 e.v. Burgerlijk Wetboek) werd overschreden. De grootte van het beschikbaar deel wordt bepaald door het aantal reservataire erfgenamen. Indien dit deel werd overschreden, kan de schenking tot dat gedeelte ingekort worden na het overlijden van de schenker.

    2. De erfgenamen kunnen onder bepaalde voorwaarden de herroeping van een schenking vorderen wegens ondankbaarheid. In art. 955 van het Burgerlijk Wetboek wordt beschreven welke voorwaarden dit zijn.

    De eis tot herroeping wegens ondankbaarheid moet ingesteld worden binnen een jaar, te rekenen van de dag van het misdrijf waarvan de schenker de begiftigde beschuldigt, of van de dag waarop het misdrijf de schenker bekend kon zijn (art. 957 Burgerlijk Wetboek).

    Kunnen er nog na het overlijden van de schenker op de schenking nog successierechten worden geheven?

    Op het geschonken goed worden geen successierechten meer geheven na overlijden van de schenker.

    Uitzonderingen hierop zijn:

    - indien de schenking van een roerend goed geschiedt onder opschortende voorwaarde van overlijden van de schenker (artikel 2.7.1.0.3, 3° Vlaamse Codex Fiscaliteit). In dit geval is hierop later erfbelasting verschuldigd en zal de schenking als legaat worden beschouwd.

    - indien er geen schenkbelasting of registratierecht op de schenking onder de levenden werd betaald, dan zullen er ook successierechten moeten worden betaald bij een overlijden van de schenker binnen de 3 jaar na de schenking (Artikel 2.7.1.0.5 Vlaamse Codex Fiscaliteit)