chat-altchatcrossloginquestion-circlesearchsmileystarthumbup-downwarning
Vlaanderen
Contacteer ons
    Terug naar overzicht Stuur een e-mail

    Stuur een e-mail naar 1700, de informatiedienst voor al uw vragen aan de overheid.
    U ontvangt een kopie van uw bericht.

    Terug naar overzicht Chat met ons
    Uw chatgesprek wordt automatisch gestart zodra er een medewerker beschikbaar is.
    Even geduld, uw positie in de wachtrij wordt bepaald.

    Heerlijk Helder: weg met het passief?

    dinsdag, 4 september 2018

    ‘Gebruik geen passieve zinnen’: dat advies heb je vast al wel eens gehoord. Toch vind je het niet in de 20 basistips voor heerlijk heldere teksten. Daar is een goede reden voor: passieve zinnen zijn namelijk niet per definitie slecht voor een tekst. Soms zijn ze zelfs nuttig. Al geldt ook hier: trop is te veel.

    Man: 'Schat, wat houd ik toch van je!' Vrouw: 'Ja Herman, er wordt ook van jou gehouden' Bron: Loo van Eck Communicatie

    Actief als het kan

    In het Nederlands kunnen we handelingen uitdrukken met de actieve (bedrijvende) vorm, of de passieve (lijdende) vorm. Vergelijk bijvoorbeeld de volgende zinnen:

    • Je moet passief altijd vermijden. (actief)
    • Passief moet altijd vermeden worden (door jou). (passief)

    Passieve zinnen hebben een slechte reputatie. Voor een deel is dat terecht: als je veel passieve zinnen na elkaar gebruikt, wordt je boodschap minder persoonlijk. Doordat de handelende persoon naar de achtergrond verschuift of helemaal verdwijnt, kan het onduidelijk zijn wie eigenlijk wat doet. Hoe meer passieve zinnen je gebruikt, hoe groter ook de kans is dat de formulering omslachtig wordt.

    Het is daarom aan te bevelen om in teksten niet te overdrijven met passieve zinnen. Een actieve formulering maakt je tekst korter, concreter en duidelijker. Vergelijk bijvoorbeeld deze tekstfragmenten:

    passief actief
    Dit formulier moet door de aanvragers binnen vier weken worden teruggestuurd naar de personeelsdienst. De aanvragen worden door de personeelsdienst verwerkt in de volgorde van de datum van ontvangst. Uiteindelijk wordt door het gemeentebestuur beslist welke personen in aanmerking genomen zullen worden voor de premie. De aanvragers moeten dit formulier binnen vier weken naar de personeelsdienst terugsturen. De personeelsdienst verwerkt de aanvragen in de volgorde van de datum van ontvangst. Het gemeentebestuur beslist uiteindelijk welke personen voor de premie in aanmerking komen.

    Passief als het moet

    Toch is het niet zo dat je nooit een passiefzin zou mogen gebruiken. Maar je moet er wel een goede reden voor hebben. Dit zijn er alvast enkele:

    • 1

      Je weet niet wie iets doet of gedaan heeft

      Voorbeeld:

      • Er is gisteren ingebroken in onze straat.

      Je zou ook kunnen schrijven Iemand heeft gisteren ingebroken, of Men heeft gisteren ingebroken, maar veel extra informatie levert dat voor de lezer niet op.

    • 2

      Je vindt het niet belangrijk om te vermelden wie iets doet of gedaan heeft

      Voorbeeld:

      • Er wordt slecht weer voorspeld voor morgen.

      In dit soort van mededelingen is het voor de lezer meestal niet van belang om te weten of Frank dan wel Sabine slecht weer voorspelt, maar wel dát er slecht weer op komst is.

    • 3

      Je wilt een zin mooi laten aansluiten op de vorige

      Voorbeeld:

      • Een groepje mensen keek vol bewondering naar ons nieuwe kantoorgebouw. Het is dan ook ontworpen door een bekend Nederlands architectenbureau.

      De tweede zin sluit naadloos aan op de eerste, omdat hij begint met een verwijzing naar het laatste woord van de eerste zin (het kantoorgebouw). Als je die zin actief formuleert, klinkt de combinatie stroever:

      • Een groepje mensen keek vol bewondering naar ons nieuwe kantoorgebouw. Een bekend Nederlands architectenbureau heeft het dan ook ontworpen.
    • 4

      Je wilt dubbelzinnigheid vermijden

      Het komt niet vaak voor, maar sommige actieve zinnen zijn dubbelzinnig. Neem bijvoorbeeld deze:

      • De ambtenaar die de minister beledigd had, heeft een advocaat in de arm genomen.

      Wie heeft er nu wie beledigd? Met een passieve constructie kun je daar uitsluitsel over geven:

      • De ambtenaar die door de minister beledigd was, heeft een advocaat in de arm genomen.
      • De ambtenaar door wie de minister beledigd was, heeft een advocaat in de arm genomen.

    Samengevat: lang leve het actief, maar het passief heeft ook zijn bestaansrecht.

    Bekijk meer tips voor een heerlijk heldere formulering.